Deze blog is de laatste in een lange rij blogs over de relaties tussen journalistiek en sociale media. Verschillende thema’s kwamen aan bod, zoals o.a. de invloed van sociale media op de maatschappij, de digital divide, de geloofwaardigheid en kwaliteit van online nieuws, Internet en democratie, het gebruik van Internet als journalistieke bron en de opkomst van de solojournalist. Natuurlijk is elf blogs nog altijd te weinig om een volledig beeld te geven van sociale media, mediaconvergentie en de invloed ervan op de journalistiek. Maar door veel verschillende thema’s aan te snijden, heb ik in ieder geval een poging gedaan tot een kleine exploratie.
“De maatschappij, dat ben jij”
De invloed van nieuwe communicatietechnologie en in het verlengde daarvan de sociale media, is groot. Niet alleen voor de journalist die er voor zijn werk dagelijks gebruik van maakt, maar voor iedereen in de samenleving. Veel zaken zijn eenvoudiger geworden, zoals het opzoeken en vinden van informatie in online naslagwerken zoals Wikipedia en het in contact blijven met vrienden in andere landen via zaken als Facebook. Anderzijds is er ook sprake van een digital divide: een kloof tussen de mensen die verstand hebben van communicatietechnologie en die ook vermogend genoeg zijn om deze technologie te kopen enerzijds en de mensen die dit niet hebben anderzijds.
Vooral de snelheid van communicatietechnologie en media zoals Internet hebben een belangrijke invloed op de journalistiek. Nieuws kan veel sneller verspreid worden. Er kleven echter ook nadelen aan deze snelheid: ook incorrecte informatie kan snel bij een groot publiek terecht komen. Daarom is het belangrijk bij het gebruik van Internet als bron dat de journalist zijn bronnen dubbel checkt.
Omdat dit laatste in het verleden niet altijd is gebeurd zijn er verschillende lessen en zelfs een debat gewijd aan de geloofwaardigheid (en bijgevolg ook aan de kwaliteit) van online nieuws. De nieuwsmedia hebben de neiging elkaar na te praten en berichten van elkaar te kopiëren, wat af en toe misgaat doordat er een foutief bericht wordt overgenomen en verspreid. Door het gepapegaai is het nieuws steeds minder origineel. Dit is een gevolg van krappe budgets en tijdsdruk op de redacties en komt de kwaliteit van het online nieuws niet ten goede.
Iedereen journalist
Een nieuwe trend is dat burgers deels ook journalisten zijn geworden, zo is het voor iedereen mogelijk is om een journalistieke blog te beginnen. Het volgen van sociale media zoals blogs en Twitter is voor een journalist dan ook bijna onontbeerlijk geworden voor de uitvoering van het beroep. Ook wordt er van journalisten tegenwoordig verwacht dat zij een soort all round journalisten zijn: zij moeten niet enkel kunnen schrijven, maar ook kunnen filmen, monteren, geluid opnemen, fotograferen, bewerken etc. Zo’n backpackjournalist kan in zijn eentje een complete reportage afleveren.
Verschillende blogs heb ik gewijd aan het Internet en sociale media in ontwikkelingslanden en de relaties tussen sociale media, Internet en democratie. Censuur bestaat in alle landen, maar zeker in landen als China en Iran zijn grote delen van het Internet geblokkeerd. Toch heeft de bevolking zeker in China ook manieren bedacht heeft om de overheidscensuur te ontwijken.
Vaak wordt er ook een verband gelegd tussen het ontstaan van de Arabische revolutie en sociale media. Het lijkt me dat sociale media een rol speelden, maar zeker niet de hoofdrol. De grootste motivator voor deze revoluties lijkt mij eerder de grote sociale ongelijkheid en de onderdrukkende dictatoriale regimes van de landen in kwestie. In andere landen, zoals bijvoorbeeld Noord-Korea, is er zo weinig vrijheid en is de armoede zo groot dat er geen ruimte is voor opstanden. Hier kunnen sociale media (nog) geen bijdrage leveren aan de omverwerping van dictaturen.
In de rijkere landen gaan de contacten tussen de overheid en de burgers steeds meer via het Internet. Maar dit leidt naar mijn mening waarschijnlijk niet tot een directe democratie of een ‘big brother state’. De burgers van rijkere landen lijken me kritisch genoeg om niet te accepteren dat de overheid hen zou controleren en onderdrukken via nieuwe communicatietechnologie. Anderzijds is het politiek engagement wel afgekalfd en zie ik geen basis voor een directe democratie. Mensen lijken tegenwoordig liever te stemmen voor partijen met vage partijprogramma’s dan voor concrete regeringsvoorstellen. Daarnaast fungeert de media in deze landen ook als een soort vierde macht die de eerste drie machten controleert namens het volk.
We kunnen niet meer zonder
Al met al kan gesteld worden dat sociale media en nieuwe communicatietechnologie een grote invloed hebben op het beroep van de journalist. Sommige zaken zijn lastiger geworden, zoals het checken van bronnen. Anderzijds is het makkelijker geworden om op scoops te jagen en op de hoogte te blijven van het mondiale nieuws. Uit mijn serie blogs kan geconcludeerd worden dat de hedendaagse journalist zonder nieuwe communicatietechnologie en sociale media nergens meer staat.














