Deze blog is de laatste in een lange rij blogs over de relaties tussen journalistiek en sociale media. Verschillende thema’s kwamen aan bod, zoals o.a. de invloed van sociale media op de maatschappij, de digital divide, de geloofwaardigheid en kwaliteit van online nieuws, Internet en democratie, het gebruik van Internet als journalistieke bron en de opkomst van de solojournalist. Natuurlijk is elf blogs nog altijd te weinig om een volledig beeld te geven van sociale media, mediaconvergentie en de invloed ervan op de journalistiek. Maar door veel verschillende thema’s aan te snijden, heb ik in ieder geval een poging gedaan tot een kleine exploratie.

“De maatschappij, dat ben jij”

De invloed van nieuwe communicatietechnologie en in het verlengde daarvan de sociale media, is groot. Niet alleen voor de journalist die er voor zijn werk dagelijks gebruik van maakt, maar voor iedereen in de samenleving. Veel zaken zijn eenvoudiger geworden, zoals het opzoeken en vinden van informatie in online naslagwerken zoals Wikipedia en het in contact blijven met vrienden in andere landen via zaken als Facebook. Anderzijds is er ook sprake van een digital divide: een kloof tussen de mensen die verstand hebben van communicatietechnologie en die ook vermogend genoeg zijn om deze technologie te kopen enerzijds en de mensen die dit niet hebben anderzijds.

Vooral de snelheid van communicatietechnologie en media zoals Internet hebben een belangrijke invloed op de journalistiek. Nieuws kan veel sneller verspreid worden. Er kleven echter ook nadelen aan deze snelheid: ook incorrecte informatie kan snel bij een groot publiek terecht komen. Daarom is het belangrijk bij het gebruik van Internet als bron dat de journalist zijn bronnen dubbel checkt.

Omdat dit laatste in het verleden niet altijd is gebeurd zijn er verschillende lessen en zelfs een debat gewijd aan de geloofwaardigheid (en bijgevolg ook aan de kwaliteit) van online nieuws. De nieuwsmedia hebben de neiging elkaar na te praten en berichten van elkaar te kopiëren, wat af en toe misgaat doordat er een foutief bericht wordt overgenomen en verspreid. Door het gepapegaai is het nieuws steeds minder origineel. Dit is een gevolg van krappe budgets en tijdsdruk op de redacties en komt de kwaliteit van het online nieuws niet ten goede.

Iedereen journalist

Een nieuwe trend is dat burgers deels ook journalisten zijn geworden, zo is het voor iedereen mogelijk is om een journalistieke blog te beginnen. Het volgen van sociale media zoals blogs en Twitter is voor een journalist dan ook bijna onontbeerlijk geworden voor de uitvoering van het beroep. Ook wordt er van journalisten tegenwoordig verwacht dat zij een soort all round journalisten zijn: zij moeten niet enkel kunnen schrijven, maar ook kunnen filmen, monteren, geluid opnemen, fotograferen, bewerken etc. Zo’n backpackjournalist kan  in zijn eentje een complete reportage afleveren.

Verschillende blogs heb ik gewijd aan het Internet en sociale media in ontwikkelingslanden en de relaties tussen sociale media, Internet en democratie. Censuur bestaat in alle landen, maar zeker in landen als China en Iran zijn grote delen van het Internet geblokkeerd. Toch heeft de bevolking zeker in China ook manieren bedacht heeft om de overheidscensuur te ontwijken.

Vaak wordt er ook een verband gelegd tussen het ontstaan van de Arabische revolutie en sociale media. Het lijkt me dat sociale media een rol speelden, maar zeker niet de hoofdrol. De grootste motivator voor deze revoluties lijkt mij eerder de grote sociale ongelijkheid en de onderdrukkende dictatoriale regimes van de landen in kwestie. In andere landen, zoals bijvoorbeeld Noord-Korea, is er zo weinig vrijheid en is de armoede zo groot dat er geen ruimte is voor opstanden. Hier kunnen sociale media (nog) geen bijdrage leveren aan de omverwerping van dictaturen.

In de rijkere landen gaan de contacten tussen de overheid en de burgers steeds meer via het Internet. Maar dit leidt naar mijn mening waarschijnlijk niet tot een directe democratie of een ‘big brother state’. De burgers van rijkere landen lijken me kritisch genoeg om niet te accepteren dat de overheid hen zou controleren en onderdrukken via nieuwe communicatietechnologie. Anderzijds is het politiek engagement wel afgekalfd en zie ik geen basis voor een directe democratie. Mensen lijken tegenwoordig liever te stemmen voor partijen met vage partijprogramma’s dan voor concrete regeringsvoorstellen. Daarnaast fungeert de media in deze landen ook als een soort vierde macht die de eerste drie machten controleert namens het volk.

We kunnen niet meer zonder

Al met al kan gesteld worden dat sociale media en nieuwe communicatietechnologie een grote invloed hebben op het beroep van de journalist. Sommige zaken zijn lastiger geworden, zoals het checken van bronnen. Anderzijds is het makkelijker geworden om op scoops te jagen en op de hoogte te blijven van het mondiale nieuws. Uit mijn serie blogs kan geconcludeerd worden dat de hedendaagse journalist zonder nieuwe communicatietechnologie en sociale media nergens meer staat.

In het slotdebat tijdens de laatste les van het vak Nieuwe media en mediaconvergentie kwam een interessant thema aan bod: de solojournalist, ook wel backpack- of multimediajournalist genoemd. Volgens Lorrie Lynch (2012) is een solojournalist een journalist die van alle markten thuis is: hij of zij kan zowel geschreven- als audiovisuele reportages afleveren en beschikt zelf over alle technische vaardigheden die hiervoor nodig zijn. Waar men eerder voor het maken van audiovisuele reportages minstens drie mensen nodig had (de journalist, de cameraman en de geluidsman), vervult de solojournalist dus alle taken zelf. Daarom wordt er vandaag de dag steeds vaker verwacht van een journalist dat hij of zij naast schrijven ook kan monteren, fotograferen, filmen, geluid opnemen, etc. Nu we bijna aan het einde zijn van mijn serie blogs over sociale media en de journalistiek leek het me interessant om een blog aan dit thema te wijden, vooral omdat volgens sommigen de solojournalist de journalist van de toekomst is. Maar is dit ook echt zo?

Volgens Jane Stevens (2002, zelf een solojournalist) wel. In haar artikel betoogt ze dat de inhoud van kranten en tv journaal steeds meer via het Internet aan het publiek geleverd zal worden. Hierdoor is er meer behoefte aan zowel geschreven teksten als beeldmateriaal (zowel foto’s als filmpjes). Gezien de straffe concurrentie tussen de verschillende mediabedrijven in het huidige economische klimaat worden de budgetten voor het maken van reportages steeds kleiner. Hierdoor is het voor een mediabedrijf zeer interessant om een freelance solojournalist in te huren die zelfstandig een geschreven en audiovisueel totaalproduct kan afleveren dat geschikt is voor nieuwswebsites.

Het schoolvoorbeeld van een backpackjournalist is Kevin Sites (VS). Hij reisde al de hele wereld over om in zijn eentje allerlei rampen en oorlogen te verslaan. In 2003 kreeg Sites zowel de status van held als landverrader toen hij een Amerikaanse soldaat filmde terwijl die een ongewapende Irakees doodschoot.

KevinSitesCartoon

Tim Verheyden verwees in zijn gastles eveneens naar de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen online opzoek gaan naar geschreven en audiovisueel nieuws. Hij plaatste hierbij echter de kanttekening dat dit vooral in de VS een dominante ontwikkeling is. In Europa en in België is deze trend minder duidelijk. In het geval van Vlaanderen gaf hij aan dat het taalgebied te klein is voor dergelijke nieuwswebsites om rendabel te zijn. Als een Belgische solojournalist een totaalproduct zou maken en dit op een nieuwswebsite geplaatst zou worden, zouden de kijkcijfers eenvoudigweg niet hoog genoeg zijn om de kosten terug te verdienen. Voor vloeiend Engelssprekende journalisten in Europa kan backpack journalistiek wel een optie zijn volgens Verheyden.

Branding

Een tweede ontwikkeling die deels met de opkomst van de backpack journalist gepaard gaat is de nood aan ‘branding’. Omdat solojournalisten vaak freelancers zijn, moeten zij zichzelf en hun product ‘verkopen’ aan mediabedrijven. Dit gaat gepaard met het ontwikkelen van een persoonlijke ‘huisstijl’ door de journalist. Ook de persoonlijkheid van de journalist zelf is belangrijk in de branding. Bij de marketing en branding van een solojournalist zijn sociale media onmisbaar. Twitter wordt bijvoorbeeld door veel journalisten gebruikt om hun eigen mening te uiten over de actualiteit en hun werk. De journalist toont hiermee betrokkenheid en ook dat hij of zij in staat is om situaties te analyseren en een mening te vormen. Ook andere sociale media zoals Linked In, een portfolio website of een persoonlijke blog kunnen gebruikt worden voor branding. Sociale media hebben zo de opkomst van branding van (backpack) journalisten gefaciliteerd.

Kortom, voor Belgische journalisten is het niet zeker of de solojournalist wel het ideale toekomstmodel is. Het Nederlandse taalgebied is te klein om de distributie van het werk van backpackjournalisten via nieuwswebsites rendabel te maken. Voor Engelssprekende journalisten in Europa kan dit wel de toekomst zijn, aangezien het Engelse taalgebied veel groter is. Voor de freelance backpackjournalisten geldt dat branding zeer belangrijk is in het krijgen van opdrachten. Hierin spelen verschillende sociale media een belangrijke rol.

Bronnen

Artikels:

Boeken:

Internet wordt steeds belangrijker en steeds meer onmisbaar. Kinderen kunnen bijna niet meer zonder Internet huiswerk maken voor school. Steeds meer futiliteiten, zoals het doorgeven van een nieuw woonadres bij bijvoorbeeld de bank, kunnen alleen nog maar afgehandeld worden via het Internet. Ook worden steeds meer boeken en brochures niet meer geprint maar online gezet. Niet alleen voor ‘gewone’ mensen wordt het Internet steeds meer onmisbaar, ook voor journalisten is dit zo. Vandaar dat de les van 30 november ging over het verzamelen van informatie op het net voor journalistieke doeleinden. Maar is de informatie van het internet even geschikt voor journalistieke doeleinden als de ‘ouderwetse’ offline data?

Het ‘snelle’ medium

Een van de grootste voordelen van het web als medium is natuurlijk de snelheid ervan. Nieuwe ontwikkelingen kunnen direct online gepubliceerd worden, terwijl dit bijvoorbeeld in het printmedium (veel) langer kan duren. Vandaar dat vooral voor scoops het Internet en zeker sociale media een goede bron zijn. Daarnaast gebruiken ook steeds meer traditionele nieuwsbronnen het net om informatie te verspreiden, zoals bijvoorbeeld de politie of de overheid. Ook zijn journalisten soms enkel op het online medium aangewezen omdat bepaalde info enkel nog online verschijnt.

Naast toegang tot documenten verschaft het Internet ook toegang tot menselijke informatiebronnen. Het sociale medium Linked In bijvoorbeeld leent zich er perfect toe om een expert te vinden in een bepaald vakgebied. Volgens Sheridan Burns (2002) heeft het net ook het grote voordeel t.o.v. printmedia dat het een gericht antwoord kan geven op een gerichte vraag, zoals online archieven met een uitgebreide zoekfunctie.

Facts-check is en blijft onmisbaar

Maar zoals ik al eerder vermeld heb in mijn vierde blog (“Is online nieuws wel geloofwaardig”) kleeft er aan de snelheid van het web ook een groot nadeel. Doordat informatie snel gepubliceerd kan worden, sluipen er ook sneller fouten in. Informatie die gedrukt moet worden wordt vaak meermaals nagelezen, terwijl dit voor online informatie niet altijd het geval is. Daarnaast kan iedereen alles wat hij of zij wil publiceren op het net, zonder dat de informatie die gepubliceerd wordt ook echt correct is. Sheridan Burns verwijst naar Tapsall (1998) die de probleempunten van online informatie aanwijst in het bestaan van ‘dirty data’ en incorrecte informatie. Fouten kunnen daarentegen ook makkelijker weer worden rechtgezet online.

truth-in-social-media-cartoon

Volgens Sheridan Burns (2002) worden online bronnen door journalisten vooral gebruikt om meer autoriteit aan hun werk toe te voegen. Cavanagh (2007) geeft aan dat door het gebruik van internet als informatiebron door journalisten juist ook stemmen aan het woord komen die in de traditionele media niet snel aan bod zouden komen.

Kortom, Internet is een medium dat unieke informatie kan verschaffen die zeer bruikbaar kan zijn voor journalisten in hun beroep. Maar gezien de karakteristieken van het net dient iedere journalist in het achterhoofd te houden dat alle info van het Internet zeer goed geverifieerd dient te worden, voordat de journalist het ook echt kan gebruiken. Aangezien steeds meer informatie enkel nog online te vinden is, lijkt de opmars van Internet als informatiebron voor journalisten niet meer te stoppen. En gezien de genoemde voordelen is dit ook niet wenselijk.

Bronnen

Boeken:

  • Cavanagh, A. (2007). “Sociology in the age of the Internet”. Geraadpleegd via www.google.be/books.
  • Sheridan Burns, L. (2002). “Understanding journalism”. Geraadpleegd via www.google.be/books.

In 2005 schrijft professor J. Rosen naar aanleiding van zijn lezing op een Blogging, journalism & credibility conferentie dat de tegenstelling die hij omschrijft als journalisten vs. Bloggers voorbij is. Hij stelt dat mede door de tsunami van 2e kerstdag 2004 de vijandige houding tussen de twee groepen werd opgeheven. Het rampgebied waar de tsunami toesloeg was namelijk zo groot dat het voor journalisten onmogelijk was om alle verhalen te coveren. Vandaar dat men terugviel op bloggers uit de getroffen regio om de verslaggeving te vervolledigen. Sindsdien zouden journalisten bloggers meer waarderen om hun journalistieke vaardigheden. Maar is dit ook echt zo?

Zijn bloggers journalisten?

Nee, want niet alle bloggers zijn met journalistiek bezig. Ook niet alle bloggers hebben de bedoeling een journalistieke blog te schrijven. Veel mensen houden een blog bij als een soort hobbyproject, bijvoorbeeld over de geboorte van hun kind of om het thuisfront op de hoogte te houden van hun belevenissen tijdens hun wereldreis. In de slides van de les over Bloggers vs. Journalisten werd aangegeven dat 95% van de blogs wereldwijd niet journalistiek is. Het grootste deel van de blogs is dus ook niet geschikt voor journalisten als aanvullende bron voor nieuwsgaring.

journalist-are-not-bloggers-400x244

Maar nu zijn er ook bloggers die vroeger het publiek van de pers waren, die nu ook tot de pers zelf behoren. De traditionele media (niet-onlinemedia) vergelijkt Rosen met een bedrijf, hierbinnen bevindt zich nog altijd het grootste deel van de media. Maar anderzijds is er met de opkomst van bloggers ook een non-profit tak bijgekomen. De blogs op het Internet zijn immers gratis toegankelijk.

Tweet, tweet…

Blogs kunnen een bron van informatie zijn voor bloggers. Ze vervullen een soort rol à la Twitter, ze kunnen scoops en goede verhalen aanleveren voor journalisten. Maar voor blogs geldt hetzelfde als voor al het (online) nieuws: bronnen checken is essentieel. Daarom denk ik dat het blogmedium voor journalisten niet meer kan zijn dan het oppikken van een nieuw thema of een scoop. Er zal daarna toch gezocht moeten worden naar andere of meerdere bronnen om hetzelfde verhaal te bevestigen.

Het lijkt me dat zeker in de periode voordat Twitter populair werd, het volgen van veel blogs een onmisbaar element was in het werk van de journalist. Blogs kunnen perfect fungeren als extra paren oren en ogen voor journalisten. Maar daarom begrijp ik de aanvankelijke animositeit tussen bloggers en journalisten waarover Rosen sprak niet helemaal. Beiden vervullen immers twee verschillende functies. Deze functies overlappen weliswaar deels, maar toch kan een blogger op het internet van alles beweren, terwijl van een journalist verwacht wordt dat wat hij zegt of schrijft, ergens op gebaseerd is.

De vijandigheid tussen bloggers en journalisten is dus niet nodig en volgens Rosen is het dus maar goed dat deze periode voorbij is. Anderzijds is het belangrijk in het oog te houden dat bloggers niet alle taken van journalisten kunnen overnemen. Blogs kunnen enkel functioneren als een extra paar ogen en oren voor de journalist, de fact-check die het journalistieke werk karakteriseert, zal de journalist toch nog altijd zelf moeten uitvoeren.

Bronnen

Essay:

Vandaag, 23 november 2012, les van een gastspreker en ook nog over China! Het kan wat mij betreft al niet meer stuk. Wat volgde was een uiteenzetting over hoe de internetcensuur in China werkt en wat de visie is van de Chinese regering op internetactiviteiten. In China zijn namelijk niet alle websites vrij toegankelijk. De staat ziet de activiteiten van haar burgers op het internet als een binnenlandse aangelegenheid en in sommige gevallen ook als een bedreiging voor de binnenlandse veiligheid. Met deze argumenten rechtvaardigt China de internet censuur: de staat bepaalt wat de burgers te zien krijgen en de rest van de wereld heeft hier niets mee te maken volgens de Chinese autoriteiten.

blockedinchina

In de hele les leek het alsof de Chinese bevolking deze maatregelen en wetten passief ‘ondergaat’. Er werd geen aandacht besteed aan de vele manieren waarop de Chinezen de censuur omzeilen. En dat doet wat mij betreft de inventiviteit van de Chinezen ernstig tekort.

Geen Facebook en Twitter

Websites zoals Youtube, Facebook, Twitter etc. zijn verboden en geblokkeerd in China. Wanneer je er toch naartoe probeert te surfen, verschijnt de melding “this page is unavailable”. Maar er zijn verschillende manieren om deze websites tóch te bezoeken. In de les werd al gezegd dat er speciale (betaalde) packs zijn ontwikkeld voor buitenlanders.

China_cartoon

Soms worden vrij kritische websites toch niet weggecensureerd. Bijvoorbeeld Ministry of Tofu. Op deze website wordt bericht over zaken als corruptie binnen de communistische partij, minnaressen van partijleden en buitensporige rijkdom van sommige partijleden. De website is geheel vertaald en te lezen in zowel Engels als Chinees. De website is ook een goed voorbeeld van kritische burgerjournalistiek, je kunt namelijk ook zelf verhalen insturen die dan gepubliceerd worden. De website is zowiezo een handige site voor iedereen die zich journalistiek gezien met China wil bezighouden, vooral omdat de organisatie zich ook bezig houdt met de analyse van Chinese social media fora en de ‘trending topics’.

Grass mud horse & river crab

Een ingenieuze manier om de internetcensuur te ondermijnen is het gebruik van andere woorden voor wat men eigenlijk bedoelt. Zo heeft men in China op forums weken lang kritisch gesproken over rivierkrabben. Dat klinkt misschien raar, wat moet een mens in godsnaam kwijt over een rivierkrab zou je denken. Maar rivierkrab 河蟹 en Harmonious Society 和谐, de huidige ideologie van de Chinese Communistische partij klinken allebei als hexie in het Chinees. Op allerlei fora hebben zo velen hun kritiek kunnen spuien over de regering zonder dat deze het door had.

Ook was Ai Weiwei wekenlang thema van gesprek op verschillende webfora naar aanleiding van een van zijn nieuwste kunstwerken. In dit werk, een foto, was Ai Weiwei naakt te zien terwijl hij in de lucht sprong met een sterk op een alpaca lijkende dierenknuffel voor zijn edele delen. Het alpaca-achtige dier heet in het Chinees 草泥马 Caonima (letterlijk vertaald: grasmodderpaard), wat hetzelfde klinkt als 操你妈, wat zoveel betekend als ‘fuck your mother’. Ai Weiwei’s eigenlijke bedoeling was:  ‘Central party committee, fuck your mother’. Ai heeft naar aanleiding hiervan last gehad met de overheid, ook naar aanleiding van een later geposte parodie op ‘Gangnam Style’, ‘Caonima Style’, maar hij had als bekende dissident al vaker te maken met ongefundeerde aanklachten en straffen van de overheid. De onbekende netizen daarentegen heeft veel minder kans om vervolgd te worden vanwege zijn kritiek.

caonima aiweiwei

Natuurlijk is kritiek leveren in China niet ongevaarlijk. Er zijn allerlei manieren waarop de Chinese staat kan achterhalen wie de mensen zijn die online wekenlang over rivierkrabben en grasmodderpaarden hebben geklaagd. Hiervoor bestaat er dan ook een grote cyberpolice.

Enerzijds is dit misschien een vorm van zelfcensuur, men kan niet op een directe manier de staat bekritiseren. Anderzijds is het volgens Arsène (2011) juist doordat men een ingenieus systeem bedacht door de staat op zo’n simpele manier toch kan omzeilen, dat men de staat en haar repressiemiddelen in feite belachelijk maakt.

Chinese Firewall

De Chinese muur (de èchte bedoel ik dit keer) was altijd al een imposant bouwwerk, ook voor naderende vijanden. Maar de muur bleek lang niet ondoordringbaar in de geschiedenis. De Mongoolse ruiters zochten net zo lang totdat ze een opening vonden, zodat ze om de muur heen konden rijden. Of de torenwachters werden omgekocht om de deur open te zetten. Hoewel de Great Firewall een virtueel bouwwerk is, blijkt ook deze in realiteit niet ondoordringbaar. Weliswaar met een omweg of met wat extra kosten, voor elke Chinees die het echt wil is het hele internet wel beschikbaar.

Een simpel middel om de Chinese firewall te omzeilen is de VPN, een privénetwerk. Door een VPN te installeren en deze aan te zetten, heeft men ook in China toegang tot het volledige web. Veel bedrijven en instellingen hebben hun eigen VPN, maar er zijn ook anti-censuurorganisaties zoals Free Gate, die juist in hun activisme tegen de Chinese staatscensuur een VPN hebben ontwikkeld die iedere particulier gratis kan downloaden. Ook bestaat er bepaalde weblinks die via een buitenlands IP-adres verbinding kunnen maken met websites zoals Facebook en Twitter.

Op 10 december ontmoette ik toevallig verschillende Chinese journalisten van de China Daily in Brussel. Ik raakte met hen aan de praat over censuur in China en ook zij gaven aan dat Chinezen de manieren om de censuur te omzeilen goed kennen. Dat wil zeggen, de Chinezen die internet toegang hebben kennen deze, want ook in China is er sprake van een digital divide (hierover heb ik al bericht in blog 3, “moderne communicatietechnologieën, een oplossing voor de armoede wereldwijd?”).

Kortom, ook in China zijn er allerlei manieren om toch het volledige web te kunnen bekijken. Chinezen moeten wel omzichtig omspringen met hun kritiek op met name de overheid, maar er is wel steeds meer mogelijk. Hoewel er een omvangrijke cyberpolice bestaat in China, zijn internetfora de speelruimte van vele kritische netizens. Ook zijn er steeds meer internetsites die niet worden weggecensureerd die toch ver kunnen gaan in hun kritiek op de overheid.

Bronnen

Websites:

Artikels:

  • Arsène, S. (2011). “La satire, ou la ringardisation de la censure sur le web chinois”. Science Po (e-magazine), maart 2011.
  • Wang, S. (2012). “China’s Internet lexicon: the symbolic meaning and commoditization of Grass Muss Horse in the Harmonious Society “. First Monday.  Vol. 17, No 1 – 2. Geraadpleegd via: http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/3758/3134

Belasting formulieren invullen en versturen, nieuwe paspoorten aanvragen, stembiljetten aanvragen, vragen stellen aan de overheid, het kan tegenwoordig allemaal online. Dit is de zogenaamde e-overheid, alles wat het contact en de dienstverlening van de overheid met de burgers via Internet vergemakkelijkt. In de toekomst zal misschien ook het stemmen tijdens verkiezingen per internet verlopen. Maar zal deze tendens (zoals gesuggereerd tijdens de les) in de toekomst ook leiden tot een directe democratie, waarin mensen niet langer zullen stemmen voor partijleden die op hun beurt weer stemmen voor voorstellen van de regering, maar waarin mensen direct voor of tegen de voorstellen van de regering zullen stemmen?

Big Brother

1984-poster

Volgens de neo-luddisten zal dit niet gebeuren. Zij hebben namelijk een aversie tegen technologie en alles wat uit technologie voortkomt. De neo-luddisten gaan ervan uit dat de staat nieuwe media zoals het internet enkel zal gebruiken om haar macht verder te consolideren, waardoor er dus geen directe democratie kan ontstaan. Als men de gedachtegang van de neo-luddisten volgt zal er mede door de e-overheid op internet eerder een nieuw soort ‘big brother-state’ ontstaan.

Een expert die deze visie aanhangt is Evgeny Morozov. In zijn boek “The net delusion” wijdt hij zelfs een heel hoofdstuk aan de geestelijk vader van de ‘big brother-state’, George Orwell. In Orwells boek, “1984” (1949), worden de tv’s van de bevolking gebruikt door de staat als een soort tweerichtings kijkdoos om het gedrag van de bevolking te controleren. Morozov betrekt ook Aldous Huxleys boek “The brave new world” (1932) in zijn verhaal. In Huxleys wereld worden wetenschap en technologie aangewend om ervoor te zorgen dat mensen 24 uur per dag, 7 dagen op 7, willen consumeren en geëntertaind willen worden. Morozov combineert de twee visies van de schrijvers om zijn eigen mening over internet en de staat te verduidelijken: de staat zou het internet gebruiken om aan te zetten tot constante consumptie enerzijds en om de bevolking te controleren anderzijds.

“Why the KGB wants you to join Facebook”

Morozov - the net delusion

Wat mij betreft is dit een te negatieve visie. Uit titels van hoofdstukken zoals “Why the KGB wants you to join Facebook” en “Hugo Chavez would like to welcome you to the spinternet” blijkt een erg pessimistische visie op de kritische ingesteldheid van de mens. Ja, het democratische engagement / activisme van de bevolking in het westen is minder hoog, zeker als men dit vergelijkt met het niveau van bijvoorbeeld de jaren ’60 en ‘70. Maar anderzijds lijkt het me onvoorstelbaar dat de overheid in ons land zonder tegengas de bevolking zou kunnen controleren via Internet. De overheid heeft tot nu toe haar dienstverlening aan de bevolking juist verbeterd en vergemakkelijkt door een extra dienstverleningskanaal aan te boren. In die zin is de overheid ons nu dus beter van dienst dan vroeger. Misschien heeft Morozovs negatieve en wantrouwige houding tegenover de staat iets te maken met het feit dat hij uit Wit-Rusland afkomstig is, de laatste dictatuur van Europa.

Anderzijds kalft de democratische betrokkenheid van burgers in het westen steeds verder af. In landen waar geen stemplicht is, blijven de opkomstcijfers bij verkiezingen dalen. Catch all-partijen, die geen duidelijke ideologie aanhangen en zo op een breed electoraat mikken, lijken steeds populairder te worden. Daarom lijkt het me ook onlogisch dat we naar een direct democracy zouden evolueren vanwege de e-overheid. Als mensen in landen zonder stemplicht nu vaak al niet de moeite doen om te gaan stemmen voor partijen, waarom zou men dat dan wel doen als men kan gaan stemmen voor een gericht regeringsvoorstel?  Het lijkt me niet aannemelijk.

Al met al lijkt het onwaarschijnlijk dat  het westerse systeem van representatieve democratie door de opkomst van de e-overheid snel vervangen zal worden door een directe democratie. De visie van Morozov – namelijk dat de staat ook in democratische landen Internet zal gebruiken om de bevolking te controleren à la big brother en aan te zetten tot constante consumptie – lijkt ondanks het afgenomen politieke engagement en activisme bij de bevolking ook te ver gezocht. Misschien ben ik te naïef, maar de e-overheid lijkt mij eerder enkel een extra kanaal van dienstverlening van de overheid aan de burgers. Wat natuurlijk niet betekent dat burgers niet kritisch moeten nadenken over de beweegredenen van de overheid om op het e-platform actief te worden. Maar tot nu toe lijkt er wat mij betreft (nog) geen vuiltje aan de lucht.

Bronnen

Boek:

In mijn allereerste blog haalde ik de Arabische lente aan als een voorbeeld van de rol die Internet en sociale media kunnen spelen in het omver werpen van dictaturen. Na het lezen van het boek “Gestolen Leven” van Adam Johnson vind ik dat ik hierop terug moet komen.

Ik blijf erbij dat sociale media een belangrijke rol hadden in de Arabische lente, vooral bij het bekend maken van de wandaden van de dictaturen bij het brede publiek. Ook in China weet ik uit eigen ervaring dat de “Great (Fire) Wall”, de Internetcensuur van de overheid, niet ondoordringbaar is. Er zijn verschillende manieren waarop men in China toch het volledige internet kan raadplegen. Bijvoorbeeld door een VPN te gebruiken. Veel bedrijven en instellingen hebben een VPN en daarnaast zijn er ook anti-censuurorganisaties zoals Free Gate die een gratis te downloaden VPN aanbieden. Zo kan iedereen die dat wil toch te weten komen wat er bijvoorbeeld echt is gebeurd op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989.

Openlucht gevangenis

Maar een geval apart is Noord-Korea. Hoewel het boek van Adam Johnson (2012) een fictieve biografie is van Pak Jundo, een straatarme wees die opklimt tot stergeneraal maar uiteindelijk toch eindigt in een strafkamp, was het Johnsons bedoeling om een realistische kijk te geven op de omstandigheden waarin de “gemiddelde” Noord-Koreaan leeft. Wie het boek leest krijgt de indruk dat Noord-Korea één grote openlucht gevangenis is.

Een van de belangrijkste redenen waarom Internet in Noord-Korea niet zal kunnen bijdragen aan een eventuele omverwerping van het Kimregime is dat er nauwelijks elektriciteit is in Noord-Korea. Door het internationale isolement van het land, kan Noord-Korea geen grondstoffen invoeren om het eigen gebrek hieraan te compenseren. Vandaar dat de elektriciteitsvoorziening in Noord-Korea ontbreekt of in ieder geval regelmatig hapert. Het toegang hebben tot elektriciteit is natuurlijk heel belangrijk voor het gebruiken van een computer en dus ook voor Internet en sociale media.

Het bezitten van informatietechnologie zoals computers en gsm’s is in Noord-Korea streng gereglementeerd. Alleen de regeringsgetrouwen mogen dit bezitten. Daarnaast heeft de dictatuur een systeem bedacht waarbij de tegenstanders gedwongen worden om in de armere provincies ver van Pyongyang te gaan wonen (waar al ruim 20 jaar chronische honger heerst) of in een strafkamp terecht komen. De medestanders van het regime wonen voornamelijk in de geprivilegieerde hoofdstad en komen dus nauwelijks in aanraking met tegenstanders van het regime. De gemiddelde Noord-Koreaan die geen regeringsmedestander is, lijkt in de eerste plaats vooral bezig te zijn met overleven.

Internet kan niet overal als vredesduif of brenger van democratie fungeren

Kortom, wil Internet en sociale media kunnen bijdragen aan meer democratie en de verdwijning van dictaturen, dan moet er in de eerste plaats al een beetje vrijheid zijn, zoals de vrijheid om informatietechnologie te bezitten. Ook moet de bevolking het stadium van pure overlevingsstrijd al voorbij zijn. Er moet al iets van welvaart zijn, willen voldoende mensen een computer bezitten en zo een draagvlak kunnen vormen voor protest tegen een dictatuur. In de minst vrije en arme landen is dit niet het geval en zal Internet dus geen rol kunnen spelen in het brengen van democratie.

Bronnen

Artikels:

  • Ahn, Y. (2003) “North Korea in 2002, a Survival Game”. Asian Survey (vol. 43, no. 1), p. 49 – 63.
  • Best, M. & Wade, K. (2005) “Internet: global cataclyst or democracy dud?”. Cambridge: Berkman Center for Internet & Society. 23 p.
  • Cummings, B. (2004) “North Korea, another country”. New York: The New Press.
  • Haggard, S et al. (2009) “North Korea in 2008”. Asian Survey (no. 1). p. 98 – 106.
  • Johnson, A. (2012) “Gestolen leven”. New York: Random House Publishing Group.
  • Kalathil, S. & Boas, (2003) “Open networks, closed regimes”. Washington: Carnegie Endowment for International Peace.
  • Lankov, A. (2004) “North Korean refugees in Northeast China”. Asian Survey (vol. 44, no. 6).

Op het debat in Leuven over de geloofwaardigheid van online media op 23 november werd er eigenlijk weinig over het thema ‘geloofwaardigheid’ gesproken. Van een echt debat was er helaas überhaupt weinig sprake. Maar een thema dat telkens opnieuw terugkeerde, was het verschil tussen betaald en gratis online nieuws.

Zoals ik in mijn vorige blog al vaststelde: kwalitatief nieuws is niet zozeer de letterlijk gekopieerde van berichten van persagentschappen, dit leidt enkel tot homogenisering van het nieuwsaanbod. In zowel de online als offline pers kom je dit toch veel tegen, zeker als het gaat om kortere berichten. Maar kwalitatief en origineel nieuws vereist onderzoek en dus tijd en geld. Dat laatste bleek vooral een heikel thema op het debat. De inmiddels ex-hoofdredacteur van een bepaalde krant vond dat alle vormen van gratis nieuws per definitie niet kwalitatief kunnen zijn. Net zoals volgens hem “De Metro ook geen echt nieuws bevat”. Maar is dat ook echt zo?

Nu.nl onder de loupe

Om dit te testen heb ik ervoor gekozen om de website nu.nl (een populaire gratis nieuwssite in Nederland) onder de loupe te nemen. Ik kon namelijk geen Belgisch equivalent van de site bedenken. Ik ben eens gaan rondvragen onder vrienden en volgens mij bestaat zo’n nieuwswebsite hier nog niet. Er zijn wel websites zoals apache.be en dewereldmorgen.be, maar deze lijken vanwege hun uitgesproken standpunten niet echt een mainstream publiek te bereiken.

In België zoeken mensen gratis nieuws eerder op de websites van de kranten of op msn.be. Beide zijn eigenlijk niet zo interessant voor deze blog, aangezien voor zowel de kranten als MSN online nieuws niet hun core business is. Zij halen hun belangrijkste inkomsten dus niet uit online nieuws. Dit bleek ook tijdens het debat uit de uitspraken van één van de genodigden: online nieuws heeft blijkbaar echt geen prioriteit voor een krant en is eerder totaal ondergeschikt aan de papieren media.

Ik vind deze houding spijtig, aangezien wat mij betreft online nieuws juist de toekomst is. Papieren kranten zijn niet duurzaam en het leesplezier van een krant op een Ipad (zeker omdat je ook kunt ‘bladeren’) doet voor mij niet onder voor het lezen van een ‘ouderwetse’ papieren krant.

Na een kwartiertje surfen op de site nu.nl moet ik toch vaststellen dat de meeste artikels of letterlijk zijn overgenomen van een persagentschap, of een verwerking zijn van artikels van verschillende persagentschappen (in het geval van nu.nl: ANP en Novum). Toch worden er op de website ook enkele dossiers bijgehouden over populaire en economische thema’s die wel zelfgeschreven artikels bevatten, maar dit is een zeer klein deel. Na een blik op de colofonpagina, blijkt dat er achter de website nu.nl een redactie van wel vierendertig mensen zit. Dit enorme aantal verleid me tot de volgende uitspraak:

“België kan wel een eigen nu.nl gebruiken, een ‘nu.be’ dus”

Ik vind het zeer opvallend dat België niet echt een soortgelijke Belgische gratis nieuwssite kent zoals nu.nl in Nederland. Nu.nl is in Nederland erg ingeburgerd als nieuwswebsite, ondanks dat de Nederlandse kranten ook allemaal een nieuwswebsite hebben. Volgens nu.nl zelf is de site de best bezochte nieuwssite van Nederland. Blijkbaar is de nu.nl zo populair en rendabel, waarschijnlijk mede door online advertenties, dat nu.nl zich een redactie van 34 man kan veroorloven.

Misschien is dit een unieke kans voor onAfbeeldings, HUB studenten, om hier iets mee te doen. Waarom starten we geen eigen nieuwswebsite? De situatie op de arbeidsmarkt ziet er nu niet bepaald rooskleurig voor ons, journalisten in spe. Het bouwen van een website hoeft geen grote investering te zijn. Een klein team moet al voldoende zijn om deze up to date te houden. We moeten er alleen voor zorgen dat we niet zoals nu.nl bijna enkel de eenheidsworst aan berichten van persagentschappen overnemen. Voor een groot deel van de lezers zijn deze persberichten misschien voldoende. Maar een deel van de lezers zal op zijn honger naar nieuws en vooral duiding blijven zitten. Het zou geweldig zijn, mochten de inkomsten van reclame ingezet kunnen worden om meer onderzoeksjournalistiek te doen of om bepaalde populaire dossiers dieper uit te werken. Misschien is dat wel de sleutel tot meer geloofwaardigheid voor de onlinejournalistiek.

Bronnen

Websites:

Online nieuws wordt steeds belangrijker: veel mensen gebruiken het internet om op de hoogte te blijven van het laatste nieuws. Hierin ligt al een van de belangrijkste voordelen van online nieuws: het is ‘snel’. Hiermee bedoel ik dat als er ergens in de wereld iets nieuwswaardigs gebeurt, het vaak niet lang duurt voordat het gepost wordt op sociale netwerksites à la Twitter. Vervolgens wordt het vaak opgepikt door online nieuwswebsites zoals Yahoo of MSN. Zulke nieuwssites kunnen na het typen van een kort persbericht de scoop meteen op hun site posten. Maar ligt er in de snelheid van online nieuws niet ook meteen een nadeel? Is online nieuws wel betrouwbaar? Worden de feiten nog wel voldoende gecheckt?

“Rowan Atkinson overleden”

Voorbeelden die de geloofwaardigheid van online nieuws onderuit halen zijn de doodverklaringen van verschillende bekende figuren op Twitter. Zo werden o.a. Rowan Atkinson, Adele, Phill Collins, Kesha, Fidel Castro, Morgan Freeman en Kanye West al eens doodverklaard via Twitter. In het geval van Morgan Freeman was het de nieuwszender CNN die het bericht via Twitter postte op 17 december 2010. Op 2 juli dit jaar ging CNN opnieuw de fout in, dit keer ging het om de Australische zanger met Vlaamse roots Gotye. Wat een trending topic is op Twitter, wordt soms dus overgenomen door de media zonder dat er een fact-check gedaan wordt.

Papegaaien

Het opvallende is dat niet alleen nieuwssites zoals Yahoo en MSN (die naast ‘echt’ nieuws ook veel soft nieuws, celebrity nieuws en roddel brengen), maar ook echte nieuwsinstituten à la CNN de fout in gaan. Ook zij bezondigen zich aan ‘churnalism’. Nick Davies (2011) introduceert deze term in zijn boek “Flat Earth News”. Met churnalism bedoelt Davies dat de media elkaar voortdurend napraten in plaats van dat men zelf nieuwsreportages maakt. Er wordt dus nauwelijks nieuw nieuws geproduceerd, men kopieert enkel de stukken van elkaar. Zo zou ongeveer 80% van de nieuwsberichten in Groot-Brittannië niet origineel zijn. De hierboven genoemde voorbeelden tonen dat online nieuws hier extra gevoelig voor is. Maar bestaat er dan helemaal geen betrouwbaar online nieuws?

Nick Davies geeft aan dat churnalism met name veroorzaakt wordt door redactionele beperkingen: men heeft simpelweg de tijd of het geld niet meer om ‘traditionele’ nieuwsreportages te maken. Ook het checken van de feiten wordt vaak verzuimd om dezelfde redenen. Met de verdere commercialisering en van de media zal dit enkel nog toenemen. Op het debat in Leuven bleek wel dat hoofdredacteuren tegenwoordig vooral bezig zijn met verkoopcijfers en het rendabel maken en houden van hun medium. Hoofdredacteuren worden blijkbaar steeds meer manager en steeds minder journalist, ongetwijfeld ook onder druk van de aandeelhouders. Het maken van kwaliteitsvolle en originele nieuwsreportages kost nu eenmaal tijd en geld, al was het maar omdat er veel meer eigen onderzoek gedaan moet worden voor zulke reportages.

Naar mijn mening is er een type online nieuws dat geloofwaardiger is. Dit type is te vinden op  websites zoals apache.be, dewereldmorgen.be en mo.be. Deze websites zijn niet gevuld met anonieme, afgezaagde nieuwsberichten die men ook op nog tien andere websites in min of meer dezelfde woorden kan lezen. De journalisten van dit type websites houden zich bezig met het zorgvuldig uitwerken van een dossier waarover men uiteindelijk een omvangrijke reportage schrijft. Deze reportages omvatten veel duiding, iets wat op andere nieuwswebsites vaak geheel ontbreekt. Wel omvatten de nieuwsberichten op deze websites veel opinies van de journalisten zelf. De gepapegaaide nieuwsberichten bevatten daarentegen nauwelijks opinie en lijken daardoor neutraler.

Kortom, het is voor de lezer kiezen tussen online nieuws met meer neutraliteit maar minder geloofwaardigheid of online nieuws met meer geloofwaardigheid maar minder neutraliteit. Een haast onmogelijke keuze.

Bronnen

Artikels en boeken:

  • Davies, N. (2011) “Flat Earth News”. New York: Random House.
  • Karlsson, M. (2007) “Immediacy of Online News: Journalistic Credo’s under Pressure”. Östersund: Mid Sweden University.
  • Paulussen, S. (2004) “Online News Production in Flanders: How Flemish Online Journalists Perceive and Explore the Internet’s Potential”. JCMC (Vol. 9, No. 4).

Krantenartikels:

  • Chavannes, M. (2007). “Journalistiek voor burgers van één wereld: ‘oude’ media verliezen alleenrecht op het onthullen van wat gisteren onbekend was”. NRC.
  • “Gotye even doodverklaard op CNN”. GVA, 2012.
  • “Rel rond onterecht doodverklaarde Morgan Freeman”. GVA, 2010.

Tijdens de les Nieuwe media en mediaconvergentie van 20 oktober werd er geopperd dat communicatietechnologie door zeer inventieve inzet misschien wel als remedie voor armoede wereldwijd kon dienen. In deze blog zal ik verder ingaan op deze bewering om te zien of deze wel realistisch is.

The digital divide

In de les werden de verschillende facetten van de digital divide bekeken: de digital divide is op zowel nationaal als internationaal waar te nemen. Nationaal betekent dit dat de verspreiding van technologische middelen binnen een land niet gelijk is. Niet iedereen heeft genoeg geld om bijvoorbeeld een computer te kopen. Niet iedereen heeft voldoende kennis of tijd om er mee te kunnen werken. Op internationaal niveau is er eveneens sprake van een digital divide. In deze blog zal de internationale digital divide op het vlak van communicatietechnologie bekeken worden.

PCpc2002

Balakrishnan (2001) stelt dat in veel ontwikkelingslanden zelf men heel hoge verwachtingen heeft van ICT en communicatietechnologie. Daarom heeft voor ontwikkelingslanden de investering in en ontwikkeling van ICT-projecten hoge prioriteit. Ook in de les werden enkele inventieve initiatieven uit ontwikkelingslanden besproken; o.a. e-mails ontvangen via het postkantoor voor mensen zonder computer en internet thuis en ook het sms systeem dat boeren in India op de hoogte houdt van de correcte prijzen voor landbouwproducten kwamen aan bod.

Geen twijfel dat deze initiatieven voor de Indiërs in kwestie een invloed hebben op hun livelihood. Toch blijft het contrast tussen de boeren en de IT-elite in India op vlak van technologie erg groot. James (2009) stelt dat ook de absolute digital divide tussen de ontwikkelde landen en de onderontwikkelde landen steeds groter wordt: hoewel steeds meer mensen in het globale zuiden toegang tot internet hebben, groeit dit aantal in de ontwikkelde landen nog sneller.

Het lijkt te simpel om te stellen dat technologie de armoede uit de wereld zal helpen. Dat Indiase boeren nu misschien wel op de hoogte zijn van de juiste prijs van hun verkoopwaar, wil niet zeggen dat zij niet alsnog gedwongen worden door de omstandigheden van ongelijke handel om hun waar onder de marktprijs te verkopen. Armoede is een structureel probleem en technologie kan niet recht maken wat al krom is: technologie komt terecht in een samenleving / wereld die al ongelijk is. Wat in ontwikkelde landen geldt, geldt ook voor onderontwikkelde landen en voor de relatie tussen de twee: vooral de mensen die al rijker en bevoorrecht zijn, hebben het geld en de kennis om communicatietechnologie aan te schaffen en te gebruiken.

“Have’s” en “Have-not’s”

Met het steeds belangrijker worden van communicatietechnologie, kan men zich juist afvragen of de armoedekloof tussen de “have’s” en de “have-not’s” niet alleen maar groter wordt. De mensen die communicatietechnologie bezitten en kunnen gebruiken, kunnen dit gebruiken als middel van broodwinning (bv. online handel) om rijker te worden, de armen zonder (toegang tot) communicatietechnologie kunnen dit niet.

Armoede blijkt dus een te complex probleem dat helaas niet enkel door verspreiding van het gebruik van communicatietechnologie verholpen kan worden. Er bestaat juist een gevaar dat de kloof tussen arm en rijk nog groter wordt.

Bronnen:

Artikels:

  • Balakrishnan, N. (2001). “Information and communication technologies and the digital divide”. Current Science (vol. 81, no. 8) p. 966 – 977.
  • Chen, W. & Wellman, B. (2004). “The global digital divide – within and between countries”. IT & Society (vol. 1, no. 7), p. 39 – 45.
  • Fuchs, C. & Horak, E. (2008). “Africa and the digital divide”. Telematics & Informatics (vol. 25), p. 99 – 116.
  • James, J. (2009). “From the relative to the absolute digital divide in developing countries”. Technological Forecasting & Social Change (vol. 76, no. 8) p. 1124 – 1129.
Maak je eigen website, gratis op WordPress.com.Maak je eigen website
Start gratis